Wanneer ondernemers denken aan circulaire economie, gaat het gesprek vaak al snel over techniek of financiën. Zijn er voldoende recycle mogelijkheden? Welke investering is nodig? Hoe ziet de businesscase eruit? Dit is absoluut belangrijk, echter komen wij steeds vaker een uitdaging tegen die ergens anders ligt: in de organisatie en samenwerking.
Een systeemverandering
Circulaire economie is een systeemverandering en dit vraagt ook dat wij anders met elkaar organiseren en samenwerken. Ketenpartners krijgen andere rollen en verhoudingen ten opzichte van elkaar wanneer de keten niet meer lineair maar rond is. Er ontstaan nieuwe afhankelijkheden en uiteindelijk ben je met elkaar verantwoordelijk voor de kwaliteit van de grondstoffen in de gezamenlijke keten. Om een circulaire keten succesvol te organiseren is het belangrijk dat er een gezamenlijk doel is, ego’s achterwege worden gelaten, belangen over en weer duidelijk zijn en er begrip en respect is voor elkaars positie en rol. Dit zorgt voor transparantie, duidelijke verantwoordelijkheden en regie op de keten. Data en digitalisering ondersteunen hierbij en bieden inzicht, grip en sturingsmogelijkheden.
Deze benodigde organisatorische verandering wordt nog weleens onderschat. Mogelijk omdat het minder zichtbaar en tastbaar is, echter is het wel cruciaal voor het laten slagen van een circulaire oplossing. Want hoe goed een techniek en/of businesscase ook is, als degenen die erover dienen te beslissen of implementeren, het om welke reden dan ook niet zien zitten, dan gaat het niet gebeuren. Organisatorische verandering is daarom ook een basis randvoorwaarde voor een circulair bedrijf en keten.
Circulair starten als MKB’er
Als MKB’er komt dit mogelijk wat ‘vaag’ over en voelt circulaire economie ook als iets heel groots: want hoe kan ik nu in mijn eentje een hele keten circulair maken? Of moet ik dan mijn hele bedrijfsmodel omgooien, dat gaat toch niet? Dat is zeker niet het geval. Circulair ondernemen hoeft absoluut niet te betekenen dat direct het volledige bedrijfsmodel op de schop moet. Sterker nog: diverse succesvolle circulaire initiatieven beginnen klein. Start bijvoorbeeld met één product, één materiaal- of afvalstroom. Onderzoek bijvoorbeeld of hergebruik of reparatie mogelijk zijn, kijk welke partners nodig zijn en leer van de eerste ervaringen. Wanneer een aanpak succesvol blijkt, kan deze stap voor stap worden uitgerold en geborgen.
Deze geleidelijke aanpak verlaagt de drempel aanzienlijk. Medewerkers krijgen de kans om nieuwe werkwijzen te omarmen, klanten kunnen wennen aan andere producten of diensten en het bedrijf zelf bouwt tegelijkertijd aan een meer toekomstbestendige positie. Juist door klein te beginnen ontstaat ruimte om te experimenteren zonder grote risico’s of investeringen.
Van inzicht naar actie
Een praktische aanpak die je zelf als bedrijf bij wijze van spreken morgen al kunt toepassen, is de volgende:
- Breng in kaart waar de top drie (o.b.v. bijv. volume, prijs en/of milieu-impact) producten, materialen en reststromen vandaan komen en naartoe gaan.
- Selecteer het voor jullie meest relevante product/stroom;
- Identificeer welke interne afdelingen en/of externe partijen invloed hebben op het ontwerp, hergebruik, reparatie, onderhoud of terugname van dit product/stroom.
- Organiseer gesprekken met deze afdelingen en/of ketenpartners om gezamenlijke kansen en knelpunten te verkennen.
Op deze manier zijn enkele veelvoorkomende belemmeringen weg te halen. Circulair ondernemen wordt minder gezien als een kostbare technische innovatie en meer als een kans om slimmer samen te werken, grondstoffen efficiënter te benutten, kosten te besparen en nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen. Tegelijkertijd ontstaat er wel weer een nieuw vraagstuk op moment dat je echt concreet naar een oplossing wilt toewerken en implementeren. Want er dient iemand verantwoordelijk te zijn voor het begeleiden van dit proces: wie brengt de juiste partijen bij elkaar, bewaakt het gezamenlijke belang en zorgt dat plannen daadwerkelijk worden uitgevoerd?
De ketenregisseur
Hier komt de ketenregisseur om de hoek kijken. Een ketenregisseur verbindt partijen, creëert overzicht, organiseert samenwerking en helpt organisaties om circulaire ambities om te zetten in concrete resultaten. Wanneer de expertise en capaciteit binnen de organisatie aanwezig zijn, en iemand ook enthousiast over het thema is, geef die de ruimte om hier eens mee aan de slag te gaan. Je zorgt ervoor dat ervaring en kennisontwikkeling binnen de organisatie plaatsvinden en dus ook behouden blijven. Indien het niet mogelijk is om een medewerker deze rol te geven, of als het wenselijk is om specifieke circulaire expertise of een onafhankelijke blik te hebben, dan kun je ook een externe ketenregisseur inhuren. Laat waar mogelijk deze persoon ook ervaringen, processen, kwaliteitskaders e.d. documenteren zodat het onderdeel wordt van de reguliere werkprocessen van de organisatie en daarmee ook niet aan één (externe) persoon blijft hangen. Zie voor meer informatie over de rol van ketenregisseur ook onze website.
Lentekracht richt zich met haar strategisch-pragmatische aanpak en mensgericht projectmanagement op dit organisatorische aspect van de circulaire economie. Wij doen dit omdat wij geloven dat hier een belangrijke sleutel ligt om echt de stap te zetten naar circulair ondernemen. Als strategisch onderdeel van de groei naar een toekomstbestendig bedrijf en met praktische toepassing in het dagelijkse werk.
